Hoe een restproduct van de zeepindustrie in jouw cellen belandde

Hoe een restproduct van de zeepindustrie in jouw cellen belandde

De olie waar je vandaag je ei in bakt, was honderd jaar geleden nog geen voedsel. Ze bestond wel, maar dan als een goedkoop restproduct van de industrie, iets wat overbleef bij het verwerken van katoen en waar zeepmakers wel raad mee wisten. Dat het ooit op je bord zou belanden, had toen niemand bedacht. En toch is het gebeurd, in nog geen mensenleven, en het zit inmiddels tot in je cellen. Dat is geen bijzaak, want de vetten die je eet zijn geen brandstof die verdwijnt, ze worden bouwmateriaal dat blijft.

Van zeepfabriek naar keukenkast

Aan het begin van de vorige eeuw zat zeepfabrikant Procter en Gamble met een probleem en een overschot tegelijk. Ze hadden katoenzaadolie, een goedkoop restproduct, en ze zochten een manier om er iets vasts van te maken voor hun zeep. Met een nieuw procedé, harden, lukte dat. Alleen bleek datzelfde harde vet ook bruikbaar in de keuken, en daar zat pas echt geld. In 1911 kwam het als Crisco in de winkel, het eerste bakvet dat volledig uit plantaardige olie bestond. De naam is afgeleid van gekristalliseerde katoenzaadolie. Om mensen het te laten gebruiken deelde het bedrijf gratis kookboeken uit waarin elk recept om Crisco vroeg. Je hoefde niet te weten wat het was of waar het vandaan kwam, je moest gewoon het merk vertrouwen. Zo werd een restproduct in één generatie het gewoonste vet aan tafel [1].

Waarom dat verhaal in jouw cel eindigt

Het interessante zit niet in de geschiedenis zelf, maar in wat erna gebeurde met ons lichaam. Die zaadoliën zitten vol omega 6, een vetzuur dat je in kleine hoeveelheden nodig hebt, maar dat we sindsdien in enorme hoeveelheden zijn gaan eten. En hier komt het, want dat vetzuur verdwijnt niet als je het binnenkrijgt. Het wordt ingebouwd in de wanden van je cellen, en daar blijft het zitten. Onderzoekers hebben dat letterlijk kunnen meten in het lichaamsvet van mensen. In 1959 bestond dat vet voor ongeveer 9 procent uit omega 6, in 2008 was dat opgelopen tot ruim 21 procent, een stijging van meer dan honderd procent, precies parallel aan de opmars van die oliën op ons bord [2]. Je cellen zijn dus in een paar generaties gaan bouwen met een grondstof die er daarvoor nauwelijks was.

Wat dat doet met een cel die uit het lood staat

Een celwand is geen dood schutting, het is een levend membraan dat soepel moet blijven om te werken. Voedingsstoffen moeten erin, afvalstoffen eruit, en signalen moeten erdoorheen. De vetten waaruit dat membraan is opgebouwd bepalen mee of het soepel blijft of verstijft. Omega 6 en omega 3 spelen daarin tegengestelde rollen, waarbij de een ontstekingsprocessen aanzet en de ander ze afremt. Zolang die twee in verhouding zijn, werkt dat systeem zoals het hoort. Maar als je membraan jarenlang wordt volgebouwd met omega 6 en de omega 3 om het af te remmen ontbreekt, dan staat de ontstekingskant zachtjes aan, dag in dag uit, zonder dat je het als ziekte herkent. Je voelt het als minder energie, trager herstel, een hoofd dat niet helder is. Niet omdat je te weinig je best doet, maar omdat de bouwstof van je cel niet klopt.

En dat is precies waarom nog strakker eten je hier niet uit haalt. Je kunt aan de buitenkant alles op orde hebben, maar zolang je cellen gebouwd zijn uit het verkeerde vet, blijf je dweilen met de kraan open. De echte vraag is niet wat je vandaag laat staan, maar waar je celmembranen in de loop der jaren van gemaakt zijn.

De olie in je keukenkast heeft een geschiedenis die je zelden hoort, en die geschiedenis zit letterlijk in je cellen ingebouwd. Wil je weten waar jouw vetzuurbalans nu staat en wat dat verklaart over hoe je je voelt, plan dan een kennismaking. Aan het einde weet jij of de BASis iets voor jou is.

Bronnen

[1] Onder meer: How Crisco toppled lard and made Americans believers in industrial food. The Conversation, 2019; en Smithsonian Magazine. Crisco (1911, Procter en Gamble) werd gemaakt van geharde katoenzaadolie, oorspronkelijk een goedkoop restproduct uit de katoen- en zeepindustrie.

[2] Guyenet SJ, Carlson SE. Increase in Adipose Tissue Linoleic Acid of US Adults in the Last Half Century. Advances in Nutrition, 2015;6(6):660 tot 664. Aandeel linolzuur (omega 6) in lichaamsvet steeg van 9,1 procent in 1959 naar 21,5 procent in 2008.